بخش پاتولوژی

دریک نگاه

معرفی بخش پاتولوژی

بخش پاتولوژی به مطالعه‌ی تغییرات سلولی و مایعات بدن از قبیل خون، ادرار، مایع نخاعی، خلط، ترشحات واژن، بصورت میکروسکوپی می‌پردازد. همچنین، اثرات بیماری‌ها و عوارض آن و آسیب‌ها را در سطح سلولی، بافتی و مولکولی بررسی می‌کند. از جمله مهم‌ترین آزمایش‌‌های متداول پاتولوژی می‌توان به آزمون‌های کارکردی کبد، سنجش آهن خون، اندازه گیری کمی هورمون تحریک کننده تیروئید (TSH)، آزمایش ادرار و آزمایش‌های انعقادی خون اشاره کرد.
دلایل انجام آزمایش پاتولوژی: علاوه بر آن که با انجام آزمایش در آزمایشگاه پاتولوژی می­‌توان بیماری­‌ها را تشخیص داد، انجام این آزمایش‌ها برای درمان بیماری، نظارت بر پیشرفت بیماری، جلوگیری از بیماری و تعیین خطر ابتلا به بیماری نیز بسیار مهم است.

کاربردها

کاربردهای بخش پاتولوژی

غربالگری بیماری

غربالگری به انجام مجموعه‌ای از آزمایش‌ها در افراد ظاهراً سالم گفته می‌شود که هدف آن شناسایی زودهنگام بیماری‌ها پیش از بروز علائم بالینی است. تشخیص بیماری در مراحل اولیه معمولاً باعث می‌شود درمان ساده‌تر، کم‌هزینه‌تر و مؤثرتر انجام شود و از پیشرفت بیماری و بروز عوارض جدی پیشگیری گردد. بسیاری از بیماری‌ها مانند دیابت، اختلالات چربی خون، برخی سرطان‌ها و بیماری‌های مادرزادی متابولیک با آزمایش‌های غربالگری قابل شناسایی هستند.

پیدا کردن ریسک بالقوه سلامتی

بسیاری از خطرات سلامتی مانند دیابت، بیماری قلبی یا التهاب مفصل روماتیسمی با آزمایش‌های مختلف قابل شناسایی هستند. پزشک متخصص برای ارزیابی ریسک سلامتی شما، به بررسی تاریخچه سلامتی (مانند سن، جنس، وزن، سبک زندگی و سابقه خانوادگی بیماری) و مطالعه نتایج آزمایش می‌­پردازد.

تشخیص و پیش‌بینی بیماری

پزشک معالج در برخی موارد برای یافتن علت بیماری و طرح درمان، به نتایج آزمایش پاتولوژی دارد. همچنین آزمایش خون و پاتولوژی می­‌تواند در پیش‌بینی سرانجامِ بیماری بر اساس شرایط فردی و سیر بیماری به پزشک کمک کند. برای مثال در مبتلایان به سرطان، تعیین اینکه بیماری به چه مرحله‌ای رسیده است با آزمایش پاتولوژی امکان‌پذیر است.

کنترل کردن بیماری یا تنظیم رژیم دارویی

تشخیص این که آیا بیماری شما بهتر یا بدتر شده یا پایدار مانده است، و یا اندازه‌گیری میزان داروها در خون و ارزیابی تأثیر داروها بر روی اندام­ها، نیازمند نتایج آزمایش پاتولوژی است.

بخش پاتولوژی

بخش پاتولوژی در آزمایشگاه میلاد اصفهان

بخش پاتولوژی آزمایشگاه میلاد به تشخیص بیماری‌ها بر اساس آنالیز آزمایشگاهی مایعات بدن مانند خون و ادرار، و بافت‌ها با استفاده از شیمی، میکروبیولوژی، خون‌شناسی و آسیب‌شناسی مولکولی می‌پردازد و یکی از بخش‌های مهم آزمایشگاه با رعایت دقیق استانداردهای کنترل کیفی و بهره‌گیری از پیشرفته‌ترین و دقیق‌ترین تجهیزات، قادر به ارائه طیف وسیعی از آزمایش‌های پاتولوژی به پزشکان و بیماران محترم است.

دلیل تجویز این آزمایشات برای من چیست؟
  • آزمایشات پاتولوژی که شامل بررسی‌های هیستوپاتولوژی، سیتوپاتولوژی و ایمونوهیستوشیمی (IHC) بر روی نمونه‌های بافتی یا سلولی می‌شود به‌منظور تشخیص قطعی، طبقه‌بندی دقیق و تعیین ویژگی‌های زیستی بیماری‌های ساختاری، به‌ویژه سرطان‌ها و بیماری‌های التهابی، خودایمنی، تجویز می‌شوند؛ این آزمایش‌ها زمانی ضروری هستند که تصاویر رادیولوژیک یا آزمایش‌های خونی نتوانند علت علائم (مانند توده مشکوک، خونریزی غیرطبیعی، نارسایی اندام یا بزرگی غدد لنفی) را تبیین کنند.
  • پاتولوژی با بررسی میکروسکوپی ماهیت سلول‌ها (خوش‌خیم یا بدخیم بودن)، الگوی رشد، درجه تمایز (grade)، حضور التهاب، فیبروز یا نکروز، و همچنین با کمک IHC یا FISH، تعیین نشانگرهای زیستی (مانند ER/PR/HER2 در سرطان پستان، CD20 در لنفوم B، یا MI-2 در درماتومیوزیت) را امکان‌پذیر می‌سازد. این اطلاعات نه‌تنها در تأیید تشخیص بالینی (مثلاً تمایز بین لنفوم هوچکین و غیرهوچکین یا تشخیص یک بیماری خودایمنی عضلانی مانند درماتومیوزیت با آنتی‌بادی MI-2β مثبت)، بلکه در برنامه‌ریزی درمان (جراحی، شیمی‌درمانی، ایمونوتراپی هدفمند)، پیش‌بینی روند بیماری (پیش‌آگهی) و پایش بازگشت تومور (reseeding minimal disease) نقش محوری دارند. به‌عبارت دیگر، پاتولوژی ستون اصلی پزشکی مبتنی بر شواهد در تشخیص نهایی بیماری‌های ساختاری است.
شرایط عمومی برای انجام آزمایش‌های پاتولوژیک
  • شرایط عمومی انجام آزمایش‌های پاتولوژیک شامل نمونه‌های هیستوپاتولوژی (بافت جامد)، سیتوپاتولوژی (سلول‌های شناور) و ایمونوهیستوشیمی مستلزم رعایت دقیق اصول نمونه‌برداری، فیکسیشن، پردازش و گزارش‌دهی است تا از حفظ ساختار مورفولوژیک و اطلاعات مولکولی نمونه اطمینان حاصل شود: نمونه‌های بافتی باید بلافاصله پس از برداشت در فرمالین 10% بافر شده (نسبت حداقل 10:1 حجم فیکساتیو به بافت) غوطه‌ور شوند و برای بافت‌های حساس (مانند کبد یا کلیه در نفروپاتی یا میوپاتی) یا آزمایش‌های الکترون‌میکروسکوپ/ایمونوفلورسنس، بخشی از نمونه به‌صورت تازه و منجمد نگهداری شود؛ از فیکسیشن ناکافی (زیر 6 ساعت) یا طولانی (بیش از 48–72 ساعت در فرمالین)، که به‌ترتیب منجر به تخریب سلولی یا کراس‌لینکینگ بیش از حد پروتئین‌ها و کاهش حساسیت IHC می‌شود، باید اجتناب گردد. در سیتوپاتولوژی (مانند مایع آسیت، پلور، مغزی نخاعی یا FNA)، ارسال سریع نمونه در حالت تازه (ترجیحاً ظرف 1–2 ساعت) یا در محیط‌های مناسب ضروری است تا از تخریب سلولی یا رشد میکروبی جلوگیری شود. همچنین، هر نمونه باید با اطلاعات بالینی کامل (محل دقیق نمونه‌گیری، اندازه ضایعه، علائم، سابقه بیماری، داروهای مصرفی و هدف درخواست  مثلاً رد لنفوم یا ارزیابی MI-2 در درماتومیوزیت) همراه باشد، چرا که تفسیر مورفولوژی بدون زمینه بالینی ممکن است گمراه‌کننده باشد.
  • در نهایت، رعایت استانداردهای بین‌المللی در برش، رنگ‌آمیزی، اعتبارسنجی آنتی‌بادی‌های IHC و بررسی توسط پاتولوژیست مجرب، ضمانت‌کننده دقت تشخیصی است.
آیا نیازی به گرفتن وقت قبلی از آزمایشگاه می باشد؟
  • خیر، نیازی به گرفتن وقت قبلی وجود ندارد، فقط تعداد بسیار اندکی از آزمایشات نیاز به آمادگی خاص در روز معین دارند که در این موارد میتوانید از طریق تلفن از شرایط و زمان نمونه گیری اطلاع حاصل فرمائید.

شرایط نمونه‌گیری آزمایش‌های پاتولوژیک
  • در آزمایش‌های پاتولوژیک که معمولاً پس از نمونه‌برداری (بیوپسی، FNA، جراحی یا آسپیراسیون مایعات بدن) انجام می‌شوند بیمار مستقیماً بر کیفیت نمونه تأثیر نمی‌گذارد، اما رعایت برخی شرایط قبل و پس از نمونه‌گیری برای اطمینان از ایمنی، دقت تشخیص و جلوگیری از مخدوش شدن نتایج ضروری است:
  • قبل از بیوپسی یا جراحی، در صورت مصرف داروهای ضد انعقاد (مانند وارفارین، آسپرین یا NSAIDs) یا مکمل‌های خون‌رو (مثل گیاه گینکو، قره‌قرمز، ویتامین E با دوز بالا)، حتماً با پزشک در مورد زمان توقف موقت آن‌ها مشورت کند تا از خطر خونریزی یا تشکیل هماتوم که ممکن است نمونه را آلوده یا غیرقابل ارزیابی کند، جلوگیری شود؛
  • در بیوپسی‌های پوستی یا سطحی، از استفاده محلی از کرم‌های ضدالتهاب، استروئید یا ضد عفونی‌کننده‌های قوی (مثل بتادین غلیظ یا الکل قبل از نمونه‌گیری) خودداری نماید، مگر آنکه توسط تیم پزشکی دستور داده شود، چون ممکن است باعث تغییر مصنوعی در مورفولوژی سلول‌ها (pseudo-dysplasia) یا کاهش حساسیت IHC شوند؛
  • پس از جمع‌آوری مایعات (مثل آسیت یا پلور)، در صورت نیاز به آزمایش سیتوپاتولوژی، نمونه باید سریع به آزمایشگاه برسد؛ بنابراین بیمار از نگهداری طولانی‌مدت نمونه در دمای اتاق یا فریزر خودداری کند و در صورت انتقال خارج از مرکز درمانی، از بطری‌های استریل و مهر و موم‌شده استفاده شود؛
  • در صورت سابقه واکنش‌های آلرژیک به بی‌حسی موضعی یا ضد عفونی‌کننده‌ها، حتماً قبل از روند نمونه‌برداری اطلاع دهد؛
  • برای بیوپسی‌های عضلانی (مثلاً در ارزیابی ضعف عضلانی نزدیک همراه با آنتی‌بادی MI-2 مثبت)، توصیه می‌شود تا حد ممکن از فعالیت شدید عضلانی یا تزریق داخل عضلانی چند روز قبل از نمونه‌گیری خودداری شود تا از تغییرات ثانویه (مثل التهاب موضعی یا نکروز) که ممکن است تفسیر پاتولوژی را دشوار کند، جلوگیری گردد.
  • در نهایت، بیمار باید اطلاعات بالینی دقیق از جمله علائم (مثلاً ضعف عضلانی متقارن)، سابقه بیماری‌های خودایمنی، سقط جنین یا نتایج آزمایش‌های قبلی (مثل آنتی‌کاردیولیپین IgM مثبت) را در فرم درخواست ذکر کند، چون این داده‌ها مستقیماً در جهت‌دهی به بررسی‌های تکمیلی (مانند IHC برای پروتئین‌های التهابی یا رنگ‌آمیزی برای رسوب ایمونوگلوبولین در عروق) مؤثر هستند.

پرسش‌های متداول

سوالات بخش پاتولوژی