بخش مولکولی

مولکولی

بخش تشخیص مولکولی و ژنتیک آزمایشگاه میلاد

علم تشخیص مولکولی به عنوان شاخه نوینی از علوم آزمایشگاهی -که ترکیبی از علوم زیست‌شناسی مولکولی، ژنتیک، میکروبیولوژی و بیوشیمی را شامل می‌شود- با کمک تکثیر و آنالیز مستقیم توالی های اسید نوکلئیک، به بررسی اساس ژنتیکی بیماری‌ها می‌پردازد. سرعت، دقت و حساسیت فوق‌العاده بالای روش‌های تشخیص مولکولی باعث شده تا این روش‌ها به‌سرعت جایگاه مهمی در علوم پزشکی و آزمایشگاهی پیدا کنند و در تشخیص و درمان طیف گسترده‌ای از بیماری‌ها مورد استفاده قرار بگیرند.

ابداع تکنیک PCR یا واکنش زنجیره ای پلیمراز، نقطه عطفی در تاریخ علوم زیستی و پزشکی به‌شمار می‌رود و انقلابی در زمینه تحقیقات مولکولی ایجاد نموده است؛ علاوه بر آن، تکنیک PCR کارایی‌های فراوانی در زمینه‌های دیگر از جمله پزشکی قانونی، اپیدمیولوژی مولکولی، ژنتیک تکاملی و … یافته است.

واکنش زنجیره‌ای پلیمراز (PCR) به منظور تکثیر یک نسخه منفرد یا نسخه‌های کمّی از یک قطعه DNA با توالی خاص به تعداد هزار یا میلیون‌ها نسخه به کار می‌رود. این تکنیک ابزاری آسان و ارزان‌قیمت برای تکثیر یک قطعه خاص از DNA است و برای اهدافی مانند تشخیص و نظارت بر بیماری‌های ژنتیکی، شناسایی مجرمان (در زمینه پزشکی قانونی)، و مطالعه عملکرد یک بخش هدف از DNA مورد استفاده قرار می‌گیرد.

کاربردها

کاربردهای تشخیص مولکولی

تشخیص ویروسی و باکتریایی

بررسی بیماری‌های عفونی ناشی از عوامل ویروسی و باکتریایی

شناسایی جهش‌های ژنی

بررسی نقایص و جهش‌های ژنتیکی نظیر جهش JAK2

ارزیابی پیش‌آگهی بیماری‌ها

بررسی پیش‌آگهی در بیماران مانند ALL یا مبتلایان به هپاتیت C

فارماکوژنتیک و درمان هدفمند

فارماکوژنتیک دارویی در بیماران CML و یا مبتلایان به هپاتیت B مزمن

غربالگری سرطان‌های ارثی

بررسی بروز ژن‌های BRCA1/2 در سرطان سینه و تخمدان

غربالگری پیش از تولد اختلالات ژنتیکی

شناسایی بیماری‌های ارثی و اختلالات ژنتیکی پیش از تولد مانند سندرم داون و تالاسمی

بخش مولکولی

بخش مولکولی در آزمایشگاه میلاد اصفهان

از آن جایی که تشخیص مولکولی درست و دقیق نیازمند تخصص و تجربه فراوان می باشد، این بخش با به کارگیری افرادی با تخصص های گوناگون و هماهنگ با متخصصین بالینی و آزمایشگاهی، توانسته است اعتبار روزافزونی را در بخش تشخیص مولکولی میلاد کسب نماید. در این بخش کلیه تست‌های مرتبط با بیماری‌های عفونی از جمله باکتریایی و ویروسی، زنان، قلبی-عروقی، اورولوژی و خونی انجام می‌شود.

آزمایش و تست‌ها

تست‌های ارائه شده در بخش مولکولی آزمایشگاه میلاد

نام تستنمونه
Adenovirus PCREDTA
Anti HCVSerum
B.RAF mutationEDTA
Bacterial Gastroenteritis Panelstool-n1
BCR ABL (Qualitative)EDTA
BCR/ABL P190t (9-22) ALL (Qualitative)EDTA
BCR/ABL1 (P230)EDTA
C.MPL mutationEDTA
Campylobacter PCREDTA
Candida DNA PCREDTA
CMV PCR QuantitativeEDTA
covid samplingDischarge
Crimean-Congo hemorrhagic feverSerum
EBV PCR QualitativeEDTA
EGFR-MutationEDTA
Entro virus PCRBody Fluids
HCV genotypingEDTA
HIV PCR QualitativeEDTA
HLA DQ2-DQ8EDTA
HLA Q2EDTA
HLA Q8EDTA
HPV Full genotypingpap
HSV PCR QualitativeEDTA
IFN H1N1EDTA
JAK 2 Exon 12 Sequency ForwardEDTA
JAK 2 mutation QualitativeEDTA
JAK2 V617F mutationEDTA
Lishmania PCREDTA
Molecular Bacteriology Nocardia PCREDTA
MTB PCRPCR
MTB/NTM/MAC Multiplex PanelEDTA
Mycobacterium avium complex PCREDTA
Mycobacterium tuberculosis PCREDTA
Non-Tuberculosis Mycobacterium PCREDTA
Pneumocystis jiroveci DNA (PCR)Body Fluids
Polyoma BK Virus QualitativeEDTA
prothrombin G20210A (FII PCR)EDTA
Respiratory PanelDischarge
Respiratory Tract Infections Multiplex PCRDischarge
Rubella PCR QualitativeEDTA
Salmonella PCREDTA
Sepsis panel and Drug resistance genesEDTA
Shigella PCREDTA
STD/HPV PanelPCR
TB PCR QualitativeUrine
Urological and Reproductive Tract Microbial Testpap
VZV PCR QualitativeEDTA
Yersinia PCREDTA
دلیل تجویز این آزمایشات برای من چیست؟
  • آزمایشات مولکولی به‌منظور تشخیص دقیق، پیش‌بینی روند بیماری و راهنمایی در درمان، بر اساس تحلیل مستقیم ماده ژنتیکی (DNA یا RNA) در سطح ژن یا فراگمنت‌های نوکلئیک اسید تجویز می‌شوند؛
  • این آزمایش‌ها در شناسایی جهش‌های ژرم‌لاین (مانند بیماری‌های ارثی مانند تالاسمی، فیبروز کیستیک یا سرطان‌های هریدیتری مانند BRCA1/2)، تشخیص و بار ویروسی عفونت‌های ویروسی (مانند HIV، HCV، HBV، SARS-CoV-2)، تأیید حضور عومل عفونی نمایش‌ناپذیر با روش‌های کشت یا سرولوژی (مانند Mycobacterium tuberculosis با RT-PCR)، و همچنین در طبقه‌بندی نئوپلاسم‌های خونی و جامد (مانند تشخیص ترانسلوکیشن‌های BCR-ABL در CML یا PML-RARA در APL) کاربرد حیاتی دارند.
  • همچنین، آزمایشات مولکولی در تعیین پروفایل جهشی تومورها (مانند EGFR، BRAF) به انتخاب درمان‌های هدفمند (تراپی‌های بیولوژیک) و پیش‌بینی پاسخ یا مقاومت دارویی کمک می‌کنند. در مواردی مانند نقص‌های ایمنی اولیه، بیماری‌های میتوکندریایی یا تشخیص پیش از تولد (CVS/آمنیوسنتز)، این روش‌ها تنها راه قطعی برای تأیید تشخیص بالینی محسوب می‌شوند؛ بنابراین، تجویز آن‌ها زمانی ضروری است که دقت، حساسیت و سرعت بالاتری نسبت به روش‌های سنتی (مانند میکروبیولوژی، هیستوپاتولوژی یا سرولوژی) مورد نیاز باشد.
شرایط عمومی برای انجام آزمایش‌های مولکولی؟
  • شرایط عمومی انجام آزمایش‌های مولکولی مستلزم رعایت دقیق اصول استریل، جلوگیری از آلودگی‌های متقاطع (کراس کنتامینیشن) و حفظ یکپارچگی نمونه‌های نوکلئیک اسید است؛ فضای کار باید به‌صورت فیزیکی از سه منطقه مجزا تشکیل شود: منطقه پیش‌از PCR (استخراج DNA/RNA)، منطقه PCR (تهیه مخلوط و انجام واکنش) و منطقه پس‌از PCR (الکتروفورز یا خوانش)، با جریان یک‌طرفه کار و تجهیزات اختصاصی برای هر بخش.
  • از تجهیزات یک‌بارمصرف، دستکش تعویض‌شونده، فیلتر-پیپت و محیط‌های آزمایشی استریل استفاده می‌شود و برای جلوگیری از آلودگی با DNA/RNA قبلی، UV دی‌کنتامیناسیون سطوح و تجهیزات قبل و پس از هر کار ضروری است.
  • نمونه‌ها باید در شرایطی جمع‌آوری و نگهداری شوند که از تخریب اسیدهای نوکلئیک (به‌ویژه RNA که بسیار حساس به RNase است) جلوگیری کنند مثلاً خون برای آزمایش‌های مبتنی بر RNA (مانند عیار ویروسی HIV/HCV) باید در لوله‌های حاوی مهارکننده RNase یا به مدت چند ساعت سانتریفیوژ و فریز سریع سرم/پلاسما شود. همچنین، وجود کنترل‌های داخلی (Internal Control)، کنترل‌های مثبت و منفی در هر اجرا، و رعایت استانداردهای کیفیت (مانند استفاده از کیت‌های تأییدشده و کالیبراسیون دوره‌ای دستگاه‌ها) برای اطمینان از حساسیت، ویژگی و تکرارپذیری نتایج ضروری است.
  • بزاق، سواب‌های نازوفارنکس/اوروفارنکس، ادرار، مایع مغزی نخاعی و بافت‌های بیوپسی باید در محیط‌های مناسب (مثل ویروس ترانسپورت مدیوم — VTM — برای سواب‌ها) و در دمای سرد (یا منجمد برای نمونه‌های بلندمدت) ارسال شوند. نمونه‌های بافتی برای آزمایش‌های سوماتیک (مثل جهش EGFR در تومور ریه) باید حاوی حداقل 20–30% سلول تومورال باشند و ترجیحاً بدون فیکساسیون طولانی در فرمالین (که باعث شکست DNA می‌شود) پردازش شوند در غیراینصورت، از بلوک‌های FFPE با ضخامت مناسب (5–10 µm) و بدون بخش‌های نکروتیک استفاده می‌شود. در تمام موارد، از تماس نمونه با سطوح غیراستریل، دست‌های بدون دستکش و مواد حاوی RNase/DNase خودداری شود و اطلاعات بالینی دقیق (نوع بیماری مشکوک، سابقه خانوادگی، داروهای ضد ویروسی/شیمی‌درمانی و روش نمونه‌گیری) همراه نمونه ارسال گردد.

     
     
آیا نیازی به گرفتن وقت قبلی از آزمایشگاه می باشد؟
  • خیر، نیازی به گرفتن وقت قبلی وجود ندارد، فقط تعداد بسیار اندکی از آزمایشات نیاز به آمادگی خاص در روز معین دارند که در این موارد میتوانید از طریق تلفن از شرایط و زمان نمونه گیری اطلاع حاصل فرمائید.

شرایط نمونه‌گیری آزمایش‌های مولکولی
  • برای انجام آزمایش‌های مولکولی، بیمار معمولاً نیازی به ناشتایی یا توقف داروهای روتین ندارد مگر اینکه آزمایش به‌طور خاص نیازمند آن باشد (مثلاً در برخی آزمایش‌های ژنتیک متابولیک یا هنگام بررسی تعامل دارو-ژن). با این حال، بیمار باید شرایط زیر را رعایت کند:

    • در صورت جمع‌آوری خون، از فعالیت شدید بدنی یا ماساژ محل نمونه‌گیری قبل از آزمایش خودداری کند تا از آزاد شدن DNA آزاد (cfDNA) یا آنزیم‌های تخریب‌کننده جلوگیری شود؛
    • برای نمونه‌های سواب (نازوفارنکس/اوروفارنکس)، حداقل ۱–۲ ساعت قبل از نمونه‌گیری از خوردن، نوشیدن، مسواک زدن، دهان‌شویه یا استفاده از اسپری بینی خودداری نماید تا از رقیق یا از بین رفتن ماده ژنتیکی عامل عفونی جلوگیری شود؛
    • در موارد ادرار، ترجیحاً از ادرار میانه (mid-stream) و پس از بهداشت مناسب اطراف دستگاه ادراری استفاده شود تا از آلودگی با فلور نرمال جلوگیری گردد؛
    • اگر نمونه‌گیری پس از درمان ضد ویروسی یا شیمی‌درمانی باشد، حتماً تاریخ آخرین دوز دارو را به پزشک یا آزمایشگاه اطلاع دهد، چرا که این داروها ممکن است بر بار ویروسی یا الگوی جهش‌های توموری تأثیر بگذارند؛
    • در آزمایش‌های ژنتیکی ارثی (مانند BRCA، تالاسمی)، هیچ محدودیت رژیمی یا دارویی وجود ندارد، اما بهتر است بیمار قبل از آزمایش با مشاور ژنتیک مشورت کند تا درباره پیامدهای روانی، خانوادگی و بالینی نتایج آگاه شود.
    • به‌طور کلی، هرگونه دستورالعمل خاص (مانند مصرف آب فراوان قبل از ادرار یا زمان‌بندی نمونه‌گیری نسبت به دوره قاعدگی در برخی آزمایش‌های ژنتیک زنانه) باید توسط پزشک معالج یا آزمایشگاه به بیمار ابلاغ شود.

پرسش‌های متداول

سوالات بخش مولکولی