رایگان

بخش اتمیک

اندازه گیری سرب به روش اسپکتروفتومتری جذب اتمی (Atomic Adsorption Spectroscopy)

اسپکتروفتومتری جذب اتمی (AAS) یک روش پرکاربرد برای اندازه‌گیری بیش از شصت عنصر از عناصر کمیاب مانند سرب (Pb)، سلنیوم (Se)، جیوه (Hg)، آهن (Fe)، نیکل (Ni)، مولیبدن (Mo)، وانادیوم (V) و … در نمونه‌های بالینی و محیطی است.

AAS جذب نور را در یک طول موج خاص توسط اتم های سرب در حالت پایه (برانگیخته نشده) اندازه گیری می کند. یک لامپ کاتدی توخالی (هالوکاتد) سربی طول موج مشخصه سرب را ساطع می کند (مثلاً 283.3 نانومتر). هنگامی که نمونه اتمیزه (شکستن پیوندهای شیمیایی و آزاد شدن عنصر) می شود، اتم های سرب این نور را جذب می کنند و جذب متناسب با غلظت سرب است.

روش شعله

حد تشخیص ppm (mg/L) است، نسبت به سطوح پایین سرب خون حساسیت کمتری دارد.

روش کوره گرافیت

حد تشخیص ppb (μg/L) است که برای اندازه‌گیری سرب در خون یا ادرار در سطوح پایین ضروری است.

اثر زیمن: سطوح انرژی اتمی سرب را با استفاده از میدان مغناطیسی تقسیم می‌کند و جذب آنالیت را از تداخل پس‌زمینه جدا می‌کند (به عنوان مثال، ماتریس آلی). این روش از یک منبع نور برای اندازه گیری کل و پس زمینه استفاده می کند و دقت را افزایش می دهد.

نمونه‌های خون/ادرار اغلب نیاز به هضم دارند (مثلاً با اسید نیتریک) برای از بین بردن ماتریس‌های آلی.
رقیق شدن با اصلاح کننده های ماتریس (مانند NH4H2PO4) ممکن است تداخل ها را کاهش دهد.

اتمیزه کردن نمونه (کوره شعله یا گرافیت).
اندازه گیری جذب در طول موج اختصاصی سرب.
استفاده از منحنی های کالیبراسیون یا استاندارد برای تعیین کمیت.

اهمیت بالینی اندازه گیری سرب

اندازه گیری سطح سرب خون در تشخیص مسمومیت با سرب، ارزیابی شدت مواجهه و درمان اهمیت بسزایی دارد. این امر به ویژه در جمعیت‌های آسیب‌پذیر مانند کودکان (بواسطه بلعیدن رنگ ها بر پایه سرب) یا افرادی که در معرض شغلی قرار دارند بسیار حیاتی است. تشخیص زودهنگام به جلوگیری از آسیب های عصبی غیرقابل برگشت و عوارض سیستمیک کمک می کند.

مزابا

مزایا و ویژگی‌های روش اندازه‌گیری سرب

ویژگی

اختصاصیت بالا برای سرب به دلیل طول موج جذب منحصر به فرد آن.

حساسیت

در روش کوره حد تشخیص ppb (μg/L) است، که برای پایش بالینی سرب مناسب است (به عنوان مثال، آستانه 3.5 میکروگرم در دسی لیتر برای کودکان).

تصحیح زیمن

برای ماتریس های پیچیده (مانند سرم، خون) با حداقل تداخل طیفی موثر است.

بخش اتمبک

بخش اتمیک در آزمایشگاه میلاد اصفهان

بخش اتمیک آزمایشگاه میلاد با تکیه بر دانش پرسنل فنی و همچنین با بهره گیری از به روزترین دستگاه جذب اتمی، در حال حاضر یکی از بخش های مهم و با کیفیت آزمایشگاه میلاد و همچنین شهر اصفهان می باشد. این بخش آماده خدمت رسانی به جامعه پزشکی و مردم عزیز ایران می باشد.
همچنین این بخش دارای توانایی مشاوره و همچنین انجام پروژه های تحقیقاتی-دانشگاهی صرفا با توجه به پنل تست های موجود در آزمایشگاه میلاد، می باشد.

علائم و درمان

علائم , عوارض و درمان مسمومیت با سرب

مسمومیت با سرب با سمیت عصبی، کم خونی و اثرات سیستمیک ظاهر می شود. تشخیص به سطوح سرب خون، نشانگرهای بیوشیمیایی (ALA، ZnPP) و تصویربرداری استخوان بستگی دارد. مداخله زودهنگام از آسیب غیر قابل برگشت جلوگیری می کند و بر اهمیت بالینی اندازه گیری و نظارت به موقع سرب تاکید می کند.

سیستم عصبی مرکزی: انسفالوپاتی، تشنج، گیجی.

سیستم گوارش: درد شکم، استفراغ.

هماتولوژی: کم خونی همراه با استیپلینگ (منقوط) بازوفیلیک: داخل گلبول‌های قرمز گرانول‌های آبی تیره، نامنظم و به تعداد زیاد از جنس RNA و پلی ریبوزوم مشاهد می‌شود.

عصبی: نوروپاتی محیطی، نقایص شناختی (به عنوان مثال، تأخیر رشد در کودکان).

هماتولوژی: کم خونی نرموسیتیک و میکروسیتیک.

کلیه: اختلال عملکرد لوله ها، فشار خون بالا.

عصبی: ناتوانی ذهنی دائمی در کودکان، نقص حرکتی.

هماتولوژی: کم خونی مداوم به دلیل اختلال در سنتز هِم.

کلیه: بیماری مزمن کلیه، فشار خون بالا.

باروری: ناباروری، پیامدهای نامطلوب بارداری

مراقبت های حمایتی: علائم (مانند تشنج، کم آبی) را برطرف کنید.

شلاته درمانی: در عمل، از عواملی مانند دیمرکاپرول، EDTA یا ساکسیمر استفاده می شود.

روش های ارزیابی مسمومیت با سرب

اندازه گیری سطح سرب خون

روش اصلی برای ارزیابی مواجهه اخیر با سرب می باشد. سطوح بالاتر از 3.5 میکروگرم در دسی لیتر در کودکان یا بالاتر از 10 میکروگرم در دسی لیتر در بزرگسالان نشان دهنده مسمومیت است.

فلورسانس اشعه ایکس استخوان

بار تجمعی سرب را با تشخیص سرب ذخیره شده در استخوان ها اندازه گیری می کند.

پروتوپورفیرین روی (ZnPP)

یک آزمایش فلوریمتری است که سطوح افزایش یافته را به دلیل اختلال در سنتز هم (Heme)، نشان می دهد. این تست به مسمومیت مزمن سرب حساس است.

فعالیت ALA دهیدراتاز گلبول قرمز

کاهش فعالیت آنزیم شاخص حساسی از قرار گرفتن در معرض سرب است

دلتا-آمینولوولینیک اسید (ALA) ادرار

به دلیل مهار آنزیم ALA دهیدراتاز در سنتز هم (Heme)، سطح ALA در ادرار افزایش می یابد.

دستگاه طیف‌سنجی جذب اتمی چیست؟

دستگاه طیف‌سنجی جذب اتمی (Atomic Absorption Spectrophotometer) باشد که در آزمایشگاه‌های بالینی و تحقیقاتی برای اندازه‌گیری غلظت عناصر فلزی و نیمه‌فلزی در نمونه‌های بیولوژیکی (مانند خون، ادرار، مو، بافت) استفاده می‌شود. این دستگاه بر پایه جذب نور توسط اتم‌های آزاد در حالت گازی عمل می‌کند و حساسیت بسیار بالایی برای تشخیص فلزات دارد.

تست‌های بالینی رایج با دستگاه طیف‌سنجی جذب اتمی

تست‌های بالینی رایج با این دستگاه:

بررسی مسمومیت با فلزات سنگین:
- سرب (Pb) در خون (مهم در تشخیص مسمومیت در کودکان یا کارگران صنایع).
- جیوه (Hg) در ادرار یا خون.
- آرسنیک (As) و کادمیوم (Cd) در نمونه‌های بیولوژیکی.
ارزیابی وضعیت تغذیه‌ای:
- روی (Zn)، مس (Cu)، سلنیوم (Se)، و آهن (Fe) در سرم خون یا بافت‌ها (برای تشخیص کمبود یا مازاد این عناصر).
پایش درمان:
- مانیتورینگ سطح لیتیوم (Li) در خون بیماران تحت درمان روان‌پزشکی.
- بررسی کروم (Cr) در بیماران تحت درمان با انسولین یا تغذیه وریدی.

مزایای تشخیص بالینی با دستگاه طیف‌سنجی جذب اتمی

حساسیت بالا: قادر به تشخیص غلظت‌های بسیار پایین (مثلاً ppm یا ppb) فلزات است.
اختصاصیت: هر عنصر طیف جذبی منحصربه‌فردی دارد، بنابراین تداخل کمتری با سایر مواد دارد.
پذیرفته‌شده به عنوان استاندارد طلایی: برای تست‌هایی مانند سرب خون، این روش مرجع محسوب می‌شود.

نمونه‌های مورد استفاده در دستگاه طیف‌سنجی جذب اتمی

خون (سرم، پلاسما، یا خون کامل)
ادرار
مو یا ناخن (برای ارزیابی قرارگیری مزمن در معرض فلزات)
بافت‌های زیستی (در موارد خاص مثل بیوپسی کبد برای سنجش مس در بیماری ویلسون)

محدودیت های استفاده از دستگاه طیف‌سنجی جذب اتمی

محدودیت‌ها:

فقط برای عناصر فلزی/نیمه‌فلزی قابل استفاده است (برای سایر ترکیبات آلی یا مولکولی مناسب نیست).
نیاز به آماده‌سازی دقیق نمونه و تجهیزات تخصصی دارد.

شرایط انجام آزمایش با دستگاه طیف‌سنجی جذب اتمی

نیاز به ناشتا بودن برای تست‌های انجام‌شده با دستگاه طیف‌سنجی جذب اتمی (Atomic Absorption Spectrophotometer) بستگی به نوع آزمایش و عنصر مورد بررسی دارد. در ادامه توضیحات دقیق ارائه می‌شود:

مواردی که ناشتا بودن ضروری است:

آهن (Iron) و فریتین:
- سطح آهن سرم تحت تأثیر مستقیم وعده‌های غذایی (به‌ویژه غذاهای حاوی آهن یا ویتامین C که جذب آهن را افزایش می‌دهند) قرار می‌گیرد. ناشتا بودن ۸–۱۲ ساعت برای نتایج دقیق ضروری است.
روی (Zinc) و مس (Copper):
- مصرف غذا (به‌ویژه غذاهای حاوی فیبر، کلسیم، یا مکمل‌های معدنی) می‌تواند سطح این عناصر در خون را موقتاً تغییر دهد. ناشتایی ۸–۱۲ ساعت توصیه می‌شود.
سلنیوم (Selenium) و کروم (Chromium):
- برخی آزمایشگاه‌ها برای کاهش خطای اندازه‌گیری، ناشتا بودن را الزامی می‌کنند.

مواردی که ناشتا بودن معمولاً لازم نیست:

فلزات سنگین (سرب، جیوه، آرسنیک، کادمیوم):
- سطح این فلزات در خون یا ادرار معمولاً تحت تأثیر وعده‌های غذایی کوتاه‌مدت قرار نمی‌گیرد.
- استثنا: اگر نمونه‌گیری همزمان با سایر تست‌های نیازمند ناشتا (مثل قند خون) باشد، ممکن است دستور ناشتا داده شود.
مسمومیت حاد:
- در موارد اورژانسی (مثل مشکوک به مسمومیت با سرب یا جیوه)، ناشتا بودن اهمیت ندارد و نمونه بلافاصله گرفته می‌شود.

نکات کلیدی:

دستورالعمل آزمایشگاه: همیشه دستورات خاص آزمایشگاه را دنبال کنید. برخی مراکز برای استانداردسازی نتایج، حتی برای فلزات سنگین نیز ناشتا بودن را توصیه می‌کنند.
مکمل‌ها و داروها: قبل از تست، مصرف مکمل‌های حاوی فلزات (مثل روی، مس، آهن) یا داروهای خاص (مثل لیتیوم) را با پزشک هماهنگ کنید.
نوع نمونه:
- خون: برای آهن، روی، و مس حتماً ناشتا باشید.
- ادرار: معمولاً نیازی به ناشتا نیست، اما ادرار اول صبح ترجیح داده می‌شود.

ویتامین D، ویتامینی که عملکرد هورمونی دارد

پیشگیری از مقاومت ضد میکروبی